Atlas konstrukcji · Dziekanowice · Wielkopolska
Wszystkie wiatraki nastawiają skrzydła do wiatru, lecz każdy typ przenosi ruch w innym punkcie. Zamiast oceniać budowle wyłącznie po deskach i dachu, zbadaj czerwoną oś obrotu oraz sposób podparcia koźlaka, paltraka i holendra w Wielkopolskim Parku Etnograficznym.
Nieruchoma część pozostaje czarna, a ruchoma staje się czerwona i obraca się wokół wyznaczonej osi.
Wybierz obiekt do zbadania, wskaż zaobserwowane cechy i sprawdź poprawność hipotezy lub wykryj sprzeczności techniczne.
Wybierz dwie budowle i zestaw ich różnice konstrukcyjne, podatność na podmuchy oraz technikę nawracania.
| Cecha techniczna | Obiekt A | Obiekt B |
|---|
Przygotuj kartę obserwacji przed wizytą w skansenie lub zanotuj cechy wiatraka zbadane na miejscu. Zapis w pamięci przeglądarki (klucz lokalny).
Brak zapisanych notatek. Wypełnij formularz po lewej stronie, aby dodać pierwszą kartę obserwacji.
Wielkopolska jest szczególnie mocno związana z koźlakami: regionalny portal turystyczny wskazuje, że właśnie ten typ przeważa wśród miejscowych wiatraków. Nazwa odnosi się do kozła, podstawy podtrzymującej ruchomy korpus. Murowany holender przyciąga wzrok inną sylwetką, ale konstrukcyjną różnicę tworzy przede wszystkim jego obrotowa czapa. Najważniejsze pytanie brzmi: która część konstrukcji może zmienić ustawienie?
Koźlak i paltrak mogą na pierwszy rzut oka wyglądać podobnie. Dlatego porównanie desek oraz dachu warto uzupełnić spojrzeniem na punkt podparcia. Szyna w fundamencie paltraka pełni inną rolę niż skrzyżowane belki pod centralnym słupem koźlaka. W holendrze granicę ruchu trzeba szukać wyżej, między nieruchomą wieżą a czapą.
Wiatrak powstał w Gnieźnie. Do Mierzewa trafił w 1850 roku, do muzeum w 1977.
Drewniany paltrak ma trzy kondygnacje. Jego muzealna podstawa jest ceglana; pierwotna była kamienna.
Wieża zwęża się ku górze. Muzeum wskazuje na zachowane autentyczne wyposażenie.
Wspólna ekspozycja ułatwia obserwację, ale nie odtwarza historycznego sąsiedztwa tych młynów. Nazwy na kartach mówią o miejscach pochodzenia; oglądane tu przykłady znajdują się w Dziekanowicach. Zwróć uwagę, że starszy koźlak i młodszy paltrak odpowiadają na ten sam problem — zmienny kierunek wiatru — odmiennym sposobem podparcia całego budynku.
