Atlas typów · Dziekanowice · Wielkopolska
Kraina wiatraków.
Skrzydła do wiatru, lecz na różne sposoby. Trzy wiatraki w Wielkopolskim Parku Etnograficznym pozwalają porównać, jak młynarz zmieniał ich ustawienie. Wybierz jedną cechę i zestaw ją we wszystkich trzech konstrukcjach.
Wniosek z porównania
Patrz także pod budynek
Wielkopolska jest szczególnie mocno związana z koźlakami: regionalny portal turystyczny wskazuje, że właśnie ten typ przeważa wśród miejscowych wiatraków. Nazwa odnosi się do kozła, podstawy podtrzymującej ruchomy korpus. Murowany holender przyciąga wzrok inną sylwetką, ale konstrukcyjną różnicę tworzy przede wszystkim jego obrotowa czapa. Najważniejsze pytanie brzmi: która część konstrukcji może zmienić ustawienie?
Koźlak i paltrak mogą na pierwszy rzut oka wyglądać podobnie. Dlatego porównanie desek oraz dachu warto uzupełnić spojrzeniem na punkt podparcia. Szyna w fundamencie paltraka pełni inną rolę niż skrzyżowane belki pod centralnym słupem koźlaka. W holendrze granicę ruchu trzeba szukać wyżej, między nieruchomą wieżą a czapą.
1801Mierzewo
Wiatrak powstał w Gnieźnie. Do Mierzewa trafił w 1850 roku, do muzeum w 1977.
1887Kędzierzyn
Drewniany paltrak ma trzy kondygnacje. Jego muzealna podstawa jest ceglana; pierwotna była kamienna.
ok. 1810Trzuskołoń
Wieża zwęża się ku górze. Muzeum wskazuje na zachowane autentyczne wyposażenie.
Wspólna ekspozycja ułatwia obserwację, ale nie odtwarza historycznego sąsiedztwa tych młynów. Nazwy na kartach mówią o miejscach pochodzenia; oglądane tu przykłady znajdują się w Dziekanowicach. Zwróć uwagę, że starszy koźlak i młodszy paltrak odpowiadają na ten sam problem — zmienny kierunek wiatru — odmiennym sposobem podparcia całego budynku.
Źródła atlasu
- Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy — Wiatraki: identyfikacja trzech obiektów, daty, budowa i przeniesienie koźlaka.
- Wielkopolski Szlak Wiatraczny: regionalny kontekst i zasada obrotu koźlaka.
- NID — paltrak w Gumienicach: opis rolek i szyny wyjaśniający zasadę konstrukcji paltrakowej; to źródło porównawcze, nie czwarty obiekt atlasu.
Mini-projekt obejmuje trzy udokumentowane obiekty. Pełny przewodnik terenowy wymaga osobnego sprawdzenia stanu wiatraków i zasad zwiedzania; atlas nie podaje aktualnych godzin ani dostępu do wnętrz.