Szkic V3 / B
Etap suchej destylacji

Smolarnie Borów Tucholskich

Jeden kawałek drewna, trzy drogi. Przejdź cztery etapy od lewej do prawej.

Schemat czterech etapów suchej destylacji drewna Po lewej przekrój poprzeczny pnia ze słojami. Wokół niego przerywany obrys zamkniętej komory i czerwone fale ciepła. Z komory wychodzą dwie drogi: u góry cienkie przerywane kreski gazu, na dole gruby czarny pas cieczy kończący się w naczyniu. Środkowy tor jest pusty, bo ciało stałe zostaje w komorze jako ciemna, bryłowata masa w środku przekroju. Grubość linii nie oznacza ilości. Schemat czterech etapów suchej destylacji drewna (kadr pionowy) Po lewej połowa przekroju pnia ze słojami, otoczona przerywanym obrysem komory i czerwonymi falami ciepła. U góry cienkie przerywane kreski gazu, na dole gruby czarny pas cieczy kończący się w naczyniu. Środkowy tor jest pusty: ciało stałe zostaje w komorze jako ciemna masa w środku przekroju. Grubość linii nie oznacza ilości.
  • GazCienkie przerywane kreski w górę. Opuszcza komorę górą.
  • Ciało stałeCiemna, bryłowata masa w środku przekroju. Nie opuszcza komory, zostaje w środku; środkowy tor jest pusty.
  • CieczGruby czarny pas w dół. Spływa do naczynia.
Schemat dydaktyczny, nie dokument ani rekonstrukcja pieca z Lasek. Tory nie są skalowane: grubość linii nie oznacza ilości produktu. Pień jest rysunkiem, nie fotografią.

  1. Drewno iglaste w przekroju poprzecznym. Słoje to lata wzrostu. Z tego jednego kawałka wyjdą trzy różne rzeczy — o tym jest ta strona.

  2. Komora jest zamknięta, a ogrzewanie odbywa się bez dostępu powietrza lub z jego ograniczeniem. Drewno nie płonie, tylko się rozkłada. Temperatur i czasu nie podajemy.

  3. Powstają trzy drogi: gaz idzie w górę, ciecz opada, ciało stałe zostaje. Grubość linii nie oznacza ilości — proporcji uzysku tu nie ma.

  4. Gaz opuszcza komorę, ciecz spływa do naczynia, ciało stałe zostaje. Węgiel zostaje po każdym takim wypale, także w mielerzu; odbiór cieczy wymaga osobnej konstrukcji.

Do czego służyły produkty

Poniższe zastosowania pochodzą z wersji roboczej V2, która miała zgłoszoną oczekującą poprawkę. Nie sprawdziliśmy ich w źródłach.

  • Cieczniezweryfikowane
    Uszczelnianie łodzi i beczek, impregnacja podwalin.
  • Ciało stałeniezweryfikowane
    Opał, w tym kowalski.
  • Gazniezweryfikowane
    Ulatniał się albo dogrzewał piec.

Eksponat

Według opisu muzealnego przytoczonego w V2, w Parku Etnograficznym w Toruniu stoi rekonstrukcja pieca z Lasek w Borach Tucholskich. Opis trzeba jeszcze raz sprawdzić w źródle.

Brak dokumentuNie ma tu fotografii ani konsultowanego rysunku pieca z Lasek: brak praw do zdjęcia i konsultacji z muzeum. Rysunek wyżej go nie zastępuje.

Porównanie zagraniczne: murowany piec w Bobeck w Turyngii. Fotografia na Wikimedia Commons (autor wg V2: Aschroet, CC0 — do sprawdzenia) nie jest tu osadzona i nie przedstawia Borów. Zdjęcie z Bobeck

Ślad w lesie, ostrożnie

Smolarnię często myli się z mielerzem. Mielerz to kopiec drewna obsypany ziemią, w którym celem jest węgiel. Oba zostawiają czarną ziemię i węgiel.

Zagłębienie lub misa w ziemi
Może być wylotem cieczy, ale też wykrotem albo śladem mielerza. Bez badań nie rozstrzygamy.
Węgiel i ciemna ziemia
Powstają w obu procesach i w ogniskach. Nie wskazują produktu.
Wzmianka w dokumencie
V2 powołuje się na wzmianki o piecach smolarskich przed 1632 r. (Dzięgiel, Giełdon). Źródło trzeba sprawdzić. Dokument nie wskazuje miejsca reliktów.

Ta strona nie ocenia żadnego miejsca. Nie liczy punktów ani prawdopodobieństwa.

Czego brakuje

  1. Fotografia eksponatu z Lasek z prawami albo rysunek konsultowany z muzeum.
  2. Opis konstrukcji pieca z Lasek ze źródła muzealnego: czy ma spadek dna, wylot cieczy, wylot gazu.
  3. Potwierdzenie w literaturze, co i jak produkowano w Borach oraz do czego używano produktów.
  4. Sprawdzenie wzmianek archiwalnych i tego, co mówią o miejscu.
  5. Dokumentacja terenowa i badania uprawnionych specjalistów. Nic na tej stronie ich nie zastępuje.

Źródła i granice

Źródła przejęto z V2 jako listę do dalszej weryfikacji; w tym przebiegu ich nie otwierano. Rysunek jest nowym schematem, a nie świadectwem historycznym. Nie kopiemy w lesie i nie wchodzimy do stref ochrony ścisłej; ta strona nie służy do szukania stanowisk ani nie jest instrukcją prowadzenia procesu.