Dawna poczta przedznaczkowa i dyliżanse
List w drodze.
Ślad stempla a zegar dyliżansu.
Dwa stemple na dawnej przesyłce wyznaczają zadany przedział czasu do analizy. Zwykłe podzielenie dystansu przez prędkość wozu daje jednak tylko czas samej jazdy. Zestawienie zadeklarowanych terminów z umownym modelem dyliżansu pozwala rozdzielić jazdę, postoje stacyjne i noclegi od czasu niewyjaśnionego w przyjętych założeniach.
Jawny status danych: Prezentowana obwoluta oraz warianty tras A i B są schematami dydaktycznymi, a nie odczytami z zabytku archiwalnego. Daty, odległości, prędkości (4–14 km/h) oraz czasy postojów (20–45 min) to umowne parametry ćwiczenia, a nie zweryfikowane uśrednienia epoki. Nierozliczona reszta czasu jest matematyczną różnicą założeń, a nie dowodem na czas sortowania czy oczekiwania.
Obwoluta przesyłki
Schemat dydaktyczny · list składany
Kliknij dowolny ślad na schemacie, aby sprawdzić jego rolę w modelu.
DOWÓD 1 · STEMPEL NADAWCZY (PRZYKŁAD A)
Przykładowy stempel stacji nadawczej
Odcisk stempla tuszowego na stacji początkowej w modelu dydaktycznym wyznacza początek zadanego przedziału analizy (T₀).
Co oznacza w modelu:
W modelu: zadany punkt początkowy relacji.
Czego ślad NIE dowodzi:
Nie jest to odczyt autentycznego zabytku ani dowód godziny wyjazdu dyliżansu.
Wybierz scenariusz lub wpisz własne dane
1. Zadany przedział czasu i odległość
Odcinki trasy dyliżansu [km]
2. Umowny model dyliżansu
Bilans czasu w modelu
Dystans łączny: 85 km
48 h 00 min
Zadany przedział analizy: 48 h 00 min · Dystans: 85 km · Czas poza ruchem: 78%.
10 h 38 min
Sama jazda w trasie
1 h 00 min
Jawnie zadane postoje stacyjne
14 h 00 min
Jawnie zadane spoczynki nocne
22 h 22 min
Czas niewyjaśniony w modelu
Wniosek z bilansu założeń: Czas poza ruchem wozu (zadane postoje stacyjne, spoczynki nocne oraz czas niewyjaśniony w modelu) wynosi 37 h 22 min, co stanowi 78% zadanego przedziału. Nierozliczona reszta czasu w modelu (22 h 22 min) jest różnicą bilansową przyjętych założeń, a nie dowodem na czas sortowania czy stałe dni odjazdu.
Sieć ma cezury.
Przesyłka potrzebuje śladów.
Modelowanie drogi listu dyliżansowego wymaga osadzenia w konkretnym okresie. Poczta konna ewoluowała od nielicznych traktów kurierskich po rozbudowane państwowe sieci z regularnymi stacjami przeprzęgowymi.
- 1558
- Ustanowienie połączenia Krakowa z Wenecją, opisane w historii Poczty Polskiej.
- 1568
- Jednolita taryfa listowa. To ramy systemu, nie dowód nadania naszego listu.
- XVIII w.
- Przewóz poczty dyliżansami, później również karetami. Typ pojazdu wymaga daty i relacji.
- 1848
- Pierwszy kolejowy przewóz poczty w Królestwie Polskim: Warszawa–Częstochowa. Dyliżanse nie zniknęły wszędzie naraz.
Ograniczenie dowodowe: Do biografii jednej przesyłki potrzebny jest zachowany list, jego stemple, data nadania i odbioru oraz potwierdzone odcinki właściwej sieci. Muzeum przywołuje podróż Izabeli Czartoryskiej z 1816 roku, lecz nie identyfikuje typu jej dyliżansu.
Zdjęcie portalu jest niedostępne w trybie bez sieci. Model i kalkulator pozostają w pełni aktywne.
