KURPIE / DAWNE PRZEMYSŁY / 54

STÓŁ DYMARZA

Żelazo
z bagna.

Podmokła łąka, las i kuźnica tworzyły jeden gospodarczy układ. Zajrzyj do puli żelaza ukrytej w rudzie i zobacz, co zmienia redukcja.

Od rudy do metalu

MODEL UMOWNY
40 j.
20 jednostek Fe60 jednostek Fe
60%
brak redukcjicała pula

Liczby służą do porównania dwóch pojęć. Nie opisują kurpiowskiej rudy ani wydajności dawnego pieca. Model śledzi tylko żelazo; pomija tlen, paliwo, gazy i masę żużla.

Żelazo, które przeszło do metalu

24 jednostki Fe
w metalupozostaje w związkach

Z puli 40 jednostek Fe: 24 przeszły do metalu, a 16 pozostało w związkach.

Pasek pokazuje podział puli Fe, a nie skład całej łupki lub żużla.

Żelazo jeszcze związane

Ruda darniowa zawiera związki żelaza oraz domieszki. Jej brunatny kolor nie oznacza, że trzymasz w ręku metal. Pierwszy suwak zmienia umowną pulę Fe, dostępną do dalszej przemiany.

ŚLADY W HISTORII REGIONU

Puszcza pracowała także dla kuźni

Ruda darniowa tworzy się na terenach podmokłych. Ma postać brunatnych warstw i grud, a obok związków żelaza zawiera materiał ilasty, muł i szczątki organiczne. To surowiec inny niż czysty metal. [1]

1416

Krzysztof Braun, za badaniami Elżbiety Kowalczyk-Heyman, opisuje nadanie Rudy Skrody rudnikowi Janowi z Przasnysza. Historia regionalnego hutnictwa zaczyna się wcześniej niż utrwalenie dzisiejszej tożsamości Kurpiów. [2, s. 35–36]

1567

Przywołany przez Brauna Atlas Historyczny Polski notuje kuźnice nad Omulwią, m.in. w Brodowych Łąkach i Olszewce. Rzeka była częścią zaplecza przemysłu, podobnie jak bagna dostarczające rudy i las dostarczający drewna. [2]

Węgiel drzewny dawał ciepło i umożliwiał powstanie gazów redukujących. Redukcja odbiera związkom żelaza tlen. Uzyskana łupka wymagała dalszej obróbki: nie była gotowym narzędziem. Współczesne wytopy badawcze pomagają rozumieć ten proces, ale pojedynczy eksperyment nie odtwarza wszystkich kurpiowskich warsztatów. [3]

Źródła do dalszego czytania