Zarzecze · gmina Chybie · dossier miejsca

Wieś, jezioro, pamięć.

Woda zmieniła krajobraz Zarzecza. Nazwa miejscowości została. Otwórz kolejne daty, by zobaczyć, co kryje się między historią dawnej wsi a dzisiejszym brzegiem.

KARTOTEKA MIEJSCA57 / ZPięć dat · trzy ślady

Wybierz kartę czasu

Daty oznaczają różne zdarzenia. Wysiedlenie, zalanie i otwarcie zbiornika nie są jednym momentem.

Ludzie i przeniesione przedmioty

1954

Opuszczenie rodzinnego miejsca

Towarzystwo Miłośników Zarzecza wskazuje 1954 rok jako datę wysiedlenia mieszkańców z powodu budowy jeziora. W tym samym roku rozebrano zarzecki kościół. Obraz Matki Boskiej Gołyskiej trafił do kościoła Chrystusa Króla w Chybiu. Przeniesiono obraz, nie cały budynek świątyni.

Ślad: obraz zachowany w ChybiuCzytaj źródło tej karty
Jezioro Goczałkowickie widziane od strony Zarzecza
Jezioro Goczałkowickie — widok z Zarzecza, 27 lipca 2023. Fot. Kamil Czaiński, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Bez kadrowania. Fotografia pokazuje współczesny zbiornik, nie zabudowę dawnej wsi.

Dwa porządki jednego miejsca

Zarzecze nie zniknęło w całości.

Gminny zarys historii mówi o zalaniu znacznej części zabudowy Zarzecza i Frelichowa. Dzisiejsze Zarzecze nadal należy do gminy Chybie. Dlatego opowieść o „zatopionej wsi” trzeba czytać uważnie: dawna przestrzeń osadnicza i współczesne sołectwo nie mają tego samego zasięgu.

Archiwum podaje lata 1950–1955 dla prac budowlanych, a 1956 dla oficjalnego otwarcia. Gmina wiąże zalanie zabudowy z 1955 rokiem. Te daty opisują etapy przemiany, a nie sprzeczne wersje jednej uroczystości. Źródła 1–2

Co można odnaleźć w źródłach

Pamięć ma kilka adresów.

01

Obraz w ChybiuPrzeniesiony przedmiot

Obraz Matki Boskiej Gołyskiej łączy dawny kościół w Zarzeczu ze świątynią Chrystusa Króla. Obecny kościół w Chybiu powstał już w 1930 roku. Nie jest przeniesioną zarzecką świątynią. [2]

02

Pomnik na cmentarzuPrzeniesione upamiętnienie

Gmina wskazuje pomnik poległych w I wojnie światowej jako obiekt przeniesiony z zalanej wsi na cmentarz parafialny w Chybiu. To materialny ślad, którego szukać należy poza dawnym miejscem ustawienia. [2]

03

Plan i metrykiŚlady archiwalne

Na planszy o zbiorniku zestawiono plan sytuacyjny z 1951 roku, dokument wywłaszczeniowy oraz metryki chrztu zarzeckiej parafii z 1862 roku. Inwestycję można więc poznawać obok dokumentów wcześniejszego życia wsi. [1]

Podstawa kartoteki

Mini-projekt oparty na dokumentach i opisach instytucji. Pełny przewodnik wymagałby porównania historycznych planów z dzisiejszym terenem oraz osobnego sprawdzenia zasad dostępu nad zbiornik.

  1. Archiwum Państwowe w Katowicach, „U źródeł Wisły”Plansza 5: budowa 1950–1955, otwarcie 1956, plan i dokumenty Zarzecza.
  2. Gmina Chybie, „Zarys historyczny”Wzmianka z 1223 roku, zalanie części zabudowy, obraz i pomnik.
  3. Towarzystwo Miłośników Zarzecza, „55-lecie wysiedlenia”Relacja ze zjazdu w 2009 roku: wysiedlenie w 1954 roku.
  4. Gmina Chybie, jubileusz Zarzecza w 2023 rokuObchody 800-lecia i tablica pamiątkowa.