Archiwum nad Wisłą

Jeden zbiornik · trzy miejscowości

Wsie
pod wodą.

Na tafli jeziora nie widać decyzji o wykupie ziemi, dawnych cmentarzy ani codziennych dróg. Ich ślady zostały w dokumentach i opowieściach mieszkańców.

Trzy karty dotyczą wywłaszczeń i zmiany krajobrazu nad Zbiornikiem Włocławskim. Nie oznacza to, że każda z tych miejscowości zniknęła w całości pod wodą.

Panorama Zbiornika Włocławskiego widziana z zapory, z szeroką taflą wody pod chmurami.
Dzisiejszy akwen, fotografia z 2013 r. Widok z zapory; nie przedstawia dawnej wsi. Fot. Patrol99757 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · kadr przycięty do szerokości strony.

Otwórz kartę miejscowości

Dokumenty / pamięć

Indeks miejsc

Karta 01 / 03Archiwum: 71/282/0

Modzerowo

Dwa ślady w jednym miejscu: ziemia objęta wykupem i cmentarz ewangelicko-augsburski. Inwentarz archiwalny wymienia oba w dokumentacji przygotowań do budowy stopnia wodnego.

W dokumentach

Inwentaryzacje cmentarzy z lat 1965–1966 oraz rejestry wywłaszczeniowe i wykazy wykupionych nieruchomości z lat 1960–1969.

W projekcie pamięci

Ari Ari wymienia Modzerowo wśród miejscowości objętych wywiadami w 2013 r. Wieś pojawia się też w spisie cmentarzy badanych w 2019 r.

Czytaj opis zespołu archiwalnego · Dokumentacja Ari Ari

Karty potwierdzają związek miejscowości z wykupem ziemi i dokumentowaniem dziedzictwa. Nie określają, jaka część każdej wsi znalazła się pod wodą. Nazwa projektu Ari Ari obejmuje także miejscowości przy dzisiejszym brzegu.

Zmiana miała swoją chronologię

  1. Rozpoczęła się budowa zapory. Ari Ari opisuje przesiedlanie wsi między Włocławkiem a Płockiem w czasie przygotowań do spiętrzenia.

  2. Powstał Zbiornik Włocławski. Wisła została spiętrzona zaporą; dawny krajobraz doliny zmienił się w akwen.

  3. Ari Ari zebrała blisko 60 godzin rozmów z ponad 50 osobami. Wspomnienia dotyczą życia przed budową i po niej.

Jak czytać te ślady?

Wykaz gruntów pokazuje administracyjną stronę zmiany: nieruchomości, wywłaszczenia, odszkodowania. Wywiad biograficzny pozwala usłyszeć, jak wydarzenie zostało zapamiętane. Te źródła odpowiadają na różne pytania.

Inwentaryzacje cmentarzy przypominają, że dolina była także miejscem pochówków i historii społeczności ewangelickich. Warto czytać nazwę wsi obok daty i rodzaju dokumentu, zamiast traktować ją jak punkt na gotowej mapie zatopienia.

Źródła i dalsza lektura

  1. Ari Ari: Zatopione wsie
    Wywiady z 2013 r., zakres projektu i liczba rozmów.
  2. Archiwum Państwowe: zespół 71/282/0
    Cmentarze, wykup gruntów i wywłaszczenia w trzech kartach.
  3. Ari Ari: prace z 2019 r.
    Dokumentacja cmentarzy i lapidariów w regionie.
  4. Polskie Radio: Opowieści z podwodnych wsi
    Rok powstania zbiornika i kontekst historii mówionej.