1900
Dzierżoniów — Srebrna Góra
Pierwsza część Kolei Sowiogórskiej połączyła Dzierżoniów ze Srebrną Górą przez Pieszyce i Bielawę Zachodnią.
Studium 02 · Kolej Sowiogórska
Gdy szyna przestaje wystarczać.
Na stromym odcinku między Srebrną Górą a Woliborzem zwykłe koła potrzebowały pomocy. Sprawdź, co zmienia trzecia, zębata szyna.
ZASADA NAPĘDUzębatkasiła przez zazębienie
01 / Próba na pochyłości
MODEL POGLĄDOWY · BEZ SKALISiła potrzebna na podjazd
0 N
Przyjęta granica przyczepności
0 N
Obroty: 0 · droga modelu: 0 cm
0 ‰ — poziomo100 ‰
Koło może ruszyć.
W tej próbie przyczepność wystarcza do pokonania pochyłości.
Ustaw 80 ‰, wykonaj obrót, a potem włącz zębatkę i powtórz. Obrót koła i droga przestają być tym samym, gdy pojawia się poślizg.
Założenia demonstracji: masa 1000 kg, współczynnik przyczepności 0,06, promień koła 0,30 m. Liczby są ilustracyjne; nie opisują parowozu ani granicy możliwości tej kolei. Model pomija opory ruchu i ograniczenia wytrzymałości zębatki. Kąt na rysunku powiększono 3 razy. 60 ‰ to 60 m wzniosu na 1000 m poziomej odległości.
Dlaczego to działa?
Obrót zamieniony w pewny krok.
Zwykłe koło napędza pociąg dzięki przyczepności do gładkiej szyny. Przy zębatce siłę przenosi kontakt zębów koła z listwą między szynami.
Różnica kryje się pod lokomotywą.
Im większa pochyłość, tym większa część ciężaru ciągnie pojazd w dół. Na mokrej lub zabrudzonej szynie koło może obracać się bez skutecznego przesuwania pociągu. Zębatka dodaje mechaniczne zazębienie; szyny jezdne nadal podpierają i prowadzą pojazd.
Ruchoma próba upraszcza tę zasadę do jednego koła i jednej listwy. Nie odtwarza budowy systemu Abta ani całej lokomotywy. Wyjaśnienie działania zębatki: Snowdon Mountain Railway.
02 / Linia w czterech momentach
OŚ CZASU, NIE MAPA TRASY1902
Przekroczenie gór
Linię przedłużono do Ścinawki Średniej. Na górskim odcinku Srebrna Góra–Wolibórz część toru wyposażono w zębatkę.
1903
Dalej, do Radkowa
Kolej dotarła do Radkowa. Jej nazwa obejmuje więc więcej niż sam krótki, najbardziej widowiskowy fragment górski.
1931
Koniec górskiego odcinka
Koszty utrzymania i kryzys ekonomiczny doprowadziły do zamknięcia odcinka Srebrna Góra–Wolibórz. W 1934 roku rozebrano tory.
Chronologia: PTTK, Szlaki Dolnego Śląska. Artykuł „Kolejka Sowiogórska — część północna” podaje pochylenia górskiego szlaku rzędu 50–60 ‰: „Na Szlaku”, 11/1996, s. 15. To zakres opisowy, nie kompletny profil wysokościowy.
03 / Ślad w krajobrazie
Wiadukt pozostał.
28 m
Tyle wysokości ma wiadukt srebrnogórski według PTTK. Wzniesiono go w 1901 roku podczas budowy górskiego fragmentu linii.
W terenie warto patrzeć na filary, łuki i relację torowiska do zbocza. PTTK ostrzega przed wejściem na wiadukt ze względu na brak barierek. Fotografia pokazuje właściwy obiekt Kolei Sowiogórskiej.
Źródła zeszytu
- PTTK — Wiadukt Srebrnogórski
Chronologia linii, zębatka, wiadukt i uwaga terenowa. - „Na Szlaku”, 11/1996, s. 15
Leszek Kumor i Andrzej Ubysz: odcinek górski i zakres pochylenia. - Snowdon Mountain Railway — The Railway
Ogólna zasada napędu zębatego; opis innej kolei, użyty do objaśnienia techniki. - Wikimedia Commons — fotografia wiaduktu
Autor, identyfikacja miejsca i warunki licencji.
Mini-projekt. Pełny przewodnik wymaga sprawdzenia przebiegu i dostępności dawnego torowiska oraz opracowania profilu z wiarygodnych danych wysokościowych.