125 / Dawne przemysły / lasy radoszyckie

Huty szkła w świętokrzyskich lasach

Las był częścią warsztatu. Dostarczał paliwa do pieca i popiołu do przygotowania potażu. Sprawdź, co dzieje się z tym układem, gdy znika jeden surowiec.

Przerwij jedną dostawę

Model zależności

Wybierz, czego zabrakło w hucie:

PiasekŹródło krzemionkiDostępny
PotażZ popiołu drzewnegoDostępny
DrewnoOpał i surowiec na popiółDostępne
Przygotowanie zestawuPiasek + topnik
Ogrzewanie piecaPaliwo drzewne

Obie gałęzie są dostępne

Huta ma podstawowy materiał, topnik i paliwo. Dopiero ich połączenie pozwala przejść od surowców do wytopu szkła.

Schemat jest pojęciowy. Zakłada piec opalany drewnem i przygotowanie potażu na miejscu. Nie podaje receptury, temperatur ani zużycia lasu; pomija m.in. stabilizatory szkła, budowę pieca i dostawy z zewnątrz.

Co łączyło hutę z lasem?

01

Piasek nie wystarczał

Krzemionka tworzy podstawę szkła. Topnik ułatwia jej stapianie, obniżając temperaturę topnienia; potaż jest takim topnikiem. To odmienna rola od paliwa, które dostarcza ciepła. Dlatego zapas piasku nie zastępuje zapasu drewna ani potażu. [2]

02

Drewno pracowało w dwóch obiegach

W leśnych hutach drewno służyło do ogrzewania pieców, a jego popiół do pozyskiwania potażu. Corning Museum of Glass opisuje szkło leśne jako wyrób wiejskich hut środkowej i północnej Europy późnego średniowiecza i wczesnej nowożytności. Jego częsta zielonkawa barwa pochodziła od zanieczyszczeń żelazem w piasku. [3]

03

Za piecem stała praca wielu osób

Pozyskanie i przygotowanie paliwa było osobnym zadaniem, choć gotowe naczynie go nie pokazuje. Wystawa Corning Museum of Glass o paliwach zwraca uwagę na tę często niewidoczną część produkcji. W modelu brak drewna odcina więc zarówno ogrzewanie, jak i własne przygotowanie potażu. [4]

04

Nazwa „Hucisko” to początek pytania

Wyrobisz ostrzega, że nazwy Huta i Hucisko w okolicach Radoszyc, Końskich i Kielc mogą odnosić się także do metalurgii. Sama nazwa nie dowodzi istnienia huty szkła. Ta karta przedstawia jeden udokumentowany przykład, bez dokładnych punktów archeologicznych i bez pełnego spisu stanowisk. [1, s. 383]

Osoba trzymająca długą piszczel szklarską przy otworze rozgrzanego pieca podczas pokazu w muzeum.
Zdjęcie kontekstowe: współczesny pokaz w Corning Museum of Glass, USA, 2008. Nie przedstawia świętokrzyskiej huty ani historycznego pieca na drewno.
Fot. Ruhrfisch · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons. Bez kadrowania.

Źródła do dalszego sprawdzenia

  1. A. Wyrobisz, „Liczba i rozmieszczenie hut szklanych w Małopolsce w XIV–XVII w.” — Przegląd Historyczny 57/3 (1966).
  2. Corning Museum of Glass: Flux — rola topnika.
  3. Corning Museum of Glass: Forest glass — potaż i barwa szkła leśnego.
  4. Get Stoked! Fueling Furnaces from Wood to Sun — paliwo jako część procesu.