Zarzecze pod Jeziorem Goczałkowickim — Adresy pod linią wody

Stół czytelniczy: Adresy i ślady dawnej wsi

Wybierz obiekt ze schematu lub listy, by rozwinąć nić dowodową

Schemat dydaktyczny przekroju przestrzennego: relacja między zalanym dnem doliny a współczesnymi punktami pamięci w Chybiu i Zarzeczu.

Strefa zalana · Dawne centrum wsi pod lustrem jeziora

Kościół pw. Wszystkich Świętych w Zarzeczu

Przeniesiony przedmiot · Świątynia rozebrana

1. Dawne miejsce i metryki

Wiejski kościół parafialny stanowił centrum życia dawnego Zarzecza. Wystawa archiwalna dokumentuje m.in. metryki chrztu tej parafii z 1862 roku, pokazując wielopokoleniowe zakorzenienie mieszkańców przed industrialną regulacją Wisły.

2. Moment graniczny: Wysiedlenie i rozbiórka (1954)

Towarzystwo Miłośników Zarzecza wskazuje 1954 rok jako datę wysiedlenia mieszkańców. W tym samym 1954 roku zarzecki kościół został fizycznie rozebrany. Nie doczekał zalania doliny jako stojąca ruina pod wodą.

3. Los substancji materialnej

Świątynia nie została „przeniesiona w całości”. Ocalono i przetransportowano jej najcenniejsze wyposażenie kultowe — przede wszystkim obraz Matki Boskiej Gołyskiej, który umieszczono w kościele Chrystusa Króla w Chybiu.

4. Współczesny kontekst i zasada ostrożności

Obraz znajduje się w kościele w Chybiu, który został wybudowany w 1930 roku (nie jest to więc budynek zarzecki). Dawne miejsce kościoła leży w czaszy akwenu.

Zasada ostrożności i weryfikacja regulaminów V1 i materiały archiwalne nie zawierają współczesnego audytu dostępności. Samo wskazanie kościoła, cmentarza czy centrum wsi nie potwierdza godzin otwarcia ani warunków wstępu — należy je sprawdzić u zarządcy przed wizytą. W rejonie zbiornika obowiązuje ostrożna zasada: bez schodzenia na odsłonięte dno i bez planowania eksploracji akwenu.

Pewność: Potwierdzone w materiałach TM Zarzecza i UG Chybie Dokument źródłowy ↗

Mechanizm kwerendy

Weryfikator proweniencji i detektor niezgodności

Lokalna pamięć bywa upraszczana do jednego momentu „zatopienia”. W rzeczywistości wywłaszczenie (1951), wysiedlenie (1954), zalanie (1955) i otwarcie zbiornika (1956) to odrębne etapy. Wybierz założenia lub skorzystaj z gotowych pytań badawczych, aby sprawdzić zgodność z zapisami V1 oraz zasadami ostrożności.

Typowe pytania badawcze do przetestowania:

Rok zdarzenia w Twojej hipotezie:

Omawiany obiekt lub temat:

Przypisany los obiektu:

Zamierzona forma sprawdzenia w terenie:

Ocena spójności ze źródłami V1

Gotowy do analizy

Zgodność z osią czasu (1950–1956): Wybierz parametry po lewej stronie lub kliknij jedną z gotowych hipotez, aby uruchomić mechanizm sprawdzający.

Fizyczny los obiektu: Weryfikator porówna założenia z ustaleniami archiwum i gminy.

Zasady terenowe i status dostępu: Sprawdzenie zgodności z zasadami ostrożności i brakiem certyfikatu dostępności.

Struktura danych dla regionalistów

Warsztat badacza: Rejestr rodzinnych pamiątek i relacji

Narzędzie dla potomków mieszkańców porządkujących domowe dokumenty oraz nauczycieli historii. Wpisywane informacje pozostają wyłącznie w Twojej przeglądarce (klucz atlas-v2-57). Są to deklaracje prywatne użytkownika, których nie należy utożsamiać z potwierdzoną proweniencją historyczną ani z wiedzą archiwalną.

Nazwa dokumentu / oznaczenie pamiątki:

Typ źródła:

Rok, którego dotyczy relacja:

Deklarowany stopień pewności zgłaszającego:

Deklarowany współczesny status śladu:

Krótki opis treści świadectwa:

Wpisy w rejestrze badawczym

0 wpisów

Brak wpisów w lokalnym rejestrze.
Wpisz własną notatkę po lewej stronie lub kliknij „Wczytaj przykład A (model)”, aby zobaczyć schemat ewidencji.

Dwa porządki jednego miejsca

Zarzecze nie zniknęło w całości

Gminny zarys historii mówi o zalaniu znacznej części zabudowy Zarzecza i Frelichowa, jednak sołectwo Zarzecze nie przestało istnieć. Dzisiejsze Zarzecze nadal należy do gminy Chybie, a w 2023 roku uroczyście obchodziło 800-lecie pierwszej wzmianki źródłowej z 1223 roku przy Centrum Integracji Wsi.

Zbiornik Goczałkowicki powstał w latach 1950–1955 z oficjalnym otwarciem w 1956 roku jako rezerwuar zaopatrzenia w wodę pitną dla Górnego Śląska i ochrona przeciwpowodziowa doliny Wisły. W odniesieniu do akwenu obowiązuje ostrożna zasada: bez schodzenia na odsłonięte dno i bez planowania eksploracji akwenu. Przed wizytą w terenie konieczne jest sprawdzenie oficjalnych regulaminów u zarządców poszczególnych obiektów.

Podstawa kartoteki

Dossier opracowane na podstawie materiałów Archiwum Państwowego w Katowicach, Urzędu Gminy Chybie oraz Towarzystwa Miłośników Zarzecza. Strona nie prowadzi audytu aktualnego prawa ani nie certyfikuje dostępności obiektów — przed wizytą sprawdź regulaminy u gospodarzy miejsc.

Archiwum Państwowe w Katowicach, „U źródeł Wisły” Plansza 5: roboty budowlane 1950–1955, otwarcie 1956, plan sytuacyjny z 1951 r., obwieszczenie wywłaszczeniowe z 5 lipca 1951 r., metryki parafialne z 1862 r.
Gmina Chybie, „Zarys historyczny” Pierwsza wzmianka z 1223 roku, zalanie znacznej części zabudowy Zarzecza i Frelichowa, kościół Chrystusa Króla z 1930 r. z obrazem Matki Boskiej Gołyskiej, pomnik poległych w I wojnie światowej na cmentarzu.
Towarzystwo Miłośników Zarzecza, „55-lecie wysiedlenia” Relacja ze zjazdu w 2009 roku: rok 1954 jako data wysiedlenia mieszkańców oraz rozbiórka zarzeckiego kościoła.
Gmina Chybie, „Jubileusz 800-lecia Zarzecza” (2023) Obchody 20 sierpnia 2023 r. przy Centrum Integracji Wsi Zarzecze, odsłonięcie tablicy pamiątkowej i trwanie sołectwa.