Kraina Wygasłych Wulkanów · Pogórze Kaczawskie · ID 076
Krajobraz zachował wyłącznie wnętrza dawnych kominów i wylewów. Stożki z popiołów zostały usunięte przez miliony lat wietrzenia i erozji. Zobacz, jak odczytywać zarysy dawnej budowli z samej skały.
Trzy udokumentowane w V1 geostanowiska Pogórza Kaczawskiego oraz jeden fikcyjny przykład kontrolny sprawdzający ryzyko nadinterpretacji.
Zaznacz cechy podane w tekście źródłowym dla tego wzgórza:
Wybierz cechy skały podane w opisie, a następnie wskaż, jakim elementem dawnego wulkanu jest dzisiejsze wzgórze.
Dane kontrolne: opisy stanowisk w V1 (prof. Piotr Migoń, portal Geoparku).
Zasada geometryczna · Cios słupowy
Gdy stygnąca skała kurczy się i pęka, powstaje cios słupowy. Spękania termiczne rozwijają się prostopadle do powierzchni oddawania ciepła (izoterm chłodzenia).
Poniższy schemat przedstawia uproszczony model geometryczny tej zależności. Nie jest to symulacja termiczna — nie oblicza temperatury, przewodnictwa ani czasu.
Lokalny notatnik obserwacji
Formularz zapisuje wpisy w pamięci podręcznej Twojej przeglądarki (klucz lokalny atlas-v2-76). Dane nie są przesyłane do sieci.
Baza faktów źródłowych
Fakty geologiczne zaczerpnięte z publikacji Geoparku UNESCO Pogórza Kaczawskiego (prof. Piotr Migoń). Brak fikcyjnych dat czy zmyślonych pomiarów.
Wietrzenie i erozja usunęły mniej odporne skały otaczające komin. Bazalt pozostaje w szczytowych partiach wzgórza. Jego regularne kolumny powstały, gdy stygnąca skała kurczyła się i pękała. To właśnie wnętrze wulkanu buduje rozpoznawalną sylwetkę.
Rozpad bazaltu tworzy również gołoborza na stokach Ostrzycy.
Geopark: Ostrzyca →Dawny kamieniołom odsłonił nek z kolumnami ułożonymi wachlarzowo: w środku niemal pionowo, na bokach ukośnie. Ich układ pozwala odczytywać sposób stygnięcia skały. Geopark zaznacza, że dokładny wiek tego wulkanu pozostaje nieustalony.
Te „organy” tworzy riolit, bogaty w krzemionkę, z okresu permu. Słupy zmieniają nachylenie od pionowego po poziome. Według opisu Geoparku wskazuje to na kopułę zastygającej lawy. Podobny rytm spękań nie oznacza więc tej samej skały ani tego samego wieku.
Geopark: Organy Wielisławskie →