Dolina Sanu · Ulanów · Rzemiosło spławne
Pnie transportowane rzeką tworzyły jednocześnie ładunek i powierzchnię pracy załogi. Przejdź przez schemat konstrukcyjny tratwy z Sanu, zbadaj równowagę statyczną brył w modelu hydrostatycznym oraz poznaj poświadczone źródłowo punkty spławu.
Tafla spławna powstawała na bindudze poprzez powiązanie pni w sztywną płaszczyznę. Wybierz element na schemacie lub kliknij etykietę, aby poznać rolę komponentu opisaną w materiałach etnograficznych.
Wybierz element konstrukcji:
Okorowane pnie układane równolegle, cieńszym końcem w stronę spływu wody. Z luźnego surowca tworzą konstrukcję i powierzchnię pracy załogi.
Ćwiczenie ilustruje prawo Archimedesa dla układu idealnych walców w cieczy w spoczynku. Wynik przedstawia stosunek masy do wyporu (udział zanurzonej objętości), a nie dopuszczalny ładunek załogi czy certyfikację spływu.
Założenia i brak certyfikacji: Model przedstawia wyłącznie równowagę hydrostatyczną idealnych brył walcowych w spoczynku. Stosunek masy do wyporu określa teoretyczny udział zanurzonej objętości (V_zanurzone / V_całkowite), a nie fizyczną głębokość zanurzenia okrągłego pnia. Model nie uwzględnia falowania, dynamiki prądów, stateczności poprzecznej, nasiąkania ani wytrzymałości wiązań — nie stanowi normy bezpieczeństwa ani certyfikacji spływu.
Świadectwa historyczne poświadczone w V1: usuwanie przeszkód skalnych w 1819 r., powojenne tartaki oraz rola Ulanowa.
Przykład technicznego dostosowywania koryta górskiego Sanu do spławu drewna przez usuwanie przeszkód skalnych utrudniających ruch barek i tratew.
Ścieżka technologiczna flisu z V1: surowiec, binduga, czytanie nurtu przez retmana, rozładunek w tartaku i współczesny przekaz tradycji.
Budowa tratwy zaczynała się przed wodowaniem: od wyboru drewna i dostarczenia pni nad rzekę. UNESCO wymienia te czynności jako część przekazywanego rzemiosła. Spław wykorzystywał naturalny nurt. Sama rzeka nie zastępowała jednak przygotowania surowca ani współpracy ludzi.
Co zmienia ten etapPnie trafiają nad wodę; jeszcze nie tworzą wspólnej tratwy.
Źródło etapu: UNESCO
Zapisz bieżące ustawienia modelu wraz z własną notatką badawczą lub terenową. Dane zapisywane są wyłącznie w pamięci Twojej przeglądarki (klucz atlas-v2-10) i możesz je w każdej chwili usunąć.
Miasto leży przy ujściu Tanwi do Sanu. Ten układ rzek sprzyjał handlowi i transportowi wodnemu w stronę Wisły, Warszawy i Gdańska. Narodowy Instytut Dziedzictwa opisuje Ulanów jako dawny ważny ośrodek tego zajęcia. Flisactwo było tu zawodem, ale także wspólnotą wiedzy, języka i obyczajów.
Wraz z rozwojem kolei znaczenie flisu malało. Według urzędu miasta ostatni zarobkowy spław drewna z Ulanowa do Gdańska odbył się latem 1939 roku. Nie oznaczało to końca wszystkich spławów na Sanie: Lasy Państwowe opisują transport do miejscowych tartaków po II wojnie światowej.