Archiwum dróg wodnych / 11
Koźle · Gliwice · Dwie miary transportu

Kanał Kłodnicki,
którego nie ma.

Woda zniknęła ze śródmieścia Gliwic, ponieważ nowe wymagania przemysłowe wymusiły zmianę standardu gabarytów. Sprawdź na modelu dydaktycznym, dlaczego powiększenie taboru uniemożliwiało korzystanie ze starej śluzy i jak zmiana trasy zlikwidowała dawny port.

Fakty źródłowe: Muzeum w Gliwicach & Muzeum Ziemi Kozielskiej Narzędzie: Model skrajni A/B i kalkulator (schemat dydaktyczny)
Śluza Dzierżno na Kanale Gliwickim, widok z jednostki na komorę śluzy
Następca: śluza Dzierżno na Kanale Gliwickim (2021)
Jedna z 6 śluz nowej drogi wodnej pokonujących 43,6 m spadku. Fot. Adrian Tync · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Dwa równoległe korytarze: ewolucja trasy

Korytarz dawny: Kanał Kłodnicki przełom XVIII i XIX w. do lat 30. XX w.
Odra / Koźle węzeł żeglugowy
Dolina rzeki Kłodnicy korytarz starotorza
Gliwice Śródmieście dawny port basenowy w centrum
Zabrze powiązanie z Główną Sztolnią
Korytarz współczesny: Kanał Gliwicki budowa 1934–1939 [1]
Odra / Koźle początek szlaku (0,0 km)
Syfon Kłodnicy rzeka pod kanałem (Nowa Wieś)
6 stopni wodnych (40,6 km) spadek łączny 43,6 m [3]
Łabędy nowy port końcowy poza centrum [1]

Wspólny cel: połączenie górnośląskiego zagłębia węglowego z Odrą. Chociaż trasa w dolinie pozostała zbliżona, Kanał Gliwicki to nowa konstrukcja inżynieryjna o znacznie większych parametrach. Zakończył się w Łabędach, co spowodowało likwidację starego portu w śródmieściu Gliwic [1].

Przymierzalnia gabarytowa: barka a komora śluzy

Wybierz przykładowy profil komory i przymierz do niej sylwetkę jednostki. Zobacz w ujednoliconej skali, jak zmiana wymiarów taboru wpływa na zapas miejsca w komorze.

Zastrzeżenie metodologiczne modelu: Poniższy prostokątny test gabarytów (mieści / nie mieści się) bada wyłącznie teoretyczną relację wymiarów bryły i komory. Nie stanowi on oceny rzeczywistej przejezdności drogi wodnej, zjawisk hydrodynamicznych ani manewrowania w prądzie. Komory A i B oraz jednostki A, B i C są schematami dydaktycznymi, a nie danymi inwentaryzacyjnymi konkretnych historycznych obiektów.
Rzut z góry i przekrój zanurzenia komory Skala zunifikowana: 1 m = 8 px
Rzut geometryczny przymiarki barki w komorze śluzy Interaktywny schemat w skali przedstawiający obrys komory śluzy oraz wprowadzony kadłub jednostki ze wskaźnikami skrajni.
PRZEJŚCIE NA STYK (STAN GRANICZNY)

Barka mieści się w komorze, lecz margines boczny lub pod stępką jest poniżej przyjętego w demonstracji progu (0,3 m bocznie / 0,2 m pod dnem). Margines ten jest jedynie umownym parametrem demonstracji, a nie normą nawigacyjną.

Kierunek skrajni Wymiar komory Gabaryt barki Margines modelu Status geometryczny
Długość komory 38,0 m 32,0 m +6,0 m Dodatni margines wzdłużny
Szerokość komory 4,0 m 3,8 m +0,2 m Przejście na styk (< 0,3 m)
Głębokość wody 1,2 m 1,0 m +0,2 m Dodatni margines głębokości

Przewóz ładunku węgla: model arytmetyczny

Muzeum wiąże budowę nowego kanału z przeciążeniem Kanału Kłodnickiego w latach 20. XX wieku [3]. Poniższe wyliczenie obrazuje arytmetyczną różnicę liczby rejsów dla wybranej partii ładunku.

Założenie arytmetyczne: Przeliczenie partii urobku na liczbę rejsów opiera się na uproszczonym założeniu czysto arytmetycznym (Masa / tonaż jednostki przy pełnym załadunku). Służy ono wyłącznie zilustrowaniu różnicy skali między taborem 100 t a 500 t, a nie odtworzeniu rzeczywistej przepustowości szlaku, czasu obrotu barek czy organizacji ruchu na stopniach wodnych.

Przykład arytmetyczny: jednostka mała zabiera umownie 100 t ładunku, a jednostka duża umownie 500 t urobku.

Dawny system (jednostki ~100 t)
50
rejsów przy załadunku 100 t
Nowy system (jednostki ~500 t)
10
rejsów przy załadunku 500 t
Redukcja operacji śluzowych: 80% mniej cykli. Przy partii 5000 t zastąpienie taboru 100 t jednostkami 500 t zmniejsza liczbę rejsów o 40 przejść w tym modelu obliczeniowym.

Transformacja przestrzenna: cztery punkty w terenie

Likwidacja drogi wodnej to nie tylko zmiana tabliczek, ale przeobrażenie tkanki Gliwic i Kędzierzyna-Koźla. Wybierz obiekt, aby poznać jego losy i status terenowy.

Śródmieście Gliwic · Zlikwidowana infrastruktura

Port odszedł z centrum

Kanał Kłodnicki docierał bezpośrednio do śródmieścia Gliwic, gdzie znajdował się basen portowy obsługujący wywóz węgla z okolicznych kopalń i zaopatrzenie hut. Wokół kanału powstawały fabryki i osiedla robotnicze, a miasto przecinały mosty łączące rozdzielone dzielnice. W latach 30. XX wieku, wraz z budową Kanału Gliwickiego kończącego się w Łabędach, port w centrum został zasypany i zlikwidowany [1].

Lokalny rejestr obserwacji terenowych

Zapisz własne notatki z poszukiwań śladów Kanału Kłodnickiego lub wizyty nad Kanałem Gliwickim. Twoje zapiski pozostają wyłącznie w Twojej przeglądarce (klucz atlas-v2-13).

Liczba zapisanych obserwacji: 0

Fakty źródłowe o obiektach

Początki Kanału Kłodnickiego i transport węgla Kanał połączył Gliwice z Koźlem i Odrą na przełomie XVIII i XIX w. Służył do wywozu węgla z kopalń Królowa Luiza w Zabrzu oraz Król w Królewskiej Hucie, dając przemysłowi wyjście na zachód. [2]
Kanał Gliwicki: 40,6 km i 6 śluz Wybudowany w latach 1934–1939. Pokonuje łącznie różnicę poziomów 43,6 m za pomocą 6 nowoczesnych śluz komorowych. [1][3]
Likwidacja portu śródmiejskiego Nowa droga kończyła się w Łabędach, co oznaczało całkowitą likwidację dawnego portu w centrum Gliwic i zmianę układu komunikacyjnego miasta. [1]
Syfon rzeki Kłodnicy W Kędzierzynie-Koźlu, poniżej śluzy Nowa Wieś, rzeka Kłodnica przepływa pod dnem Kanału Gliwickiego specjalnymi przepustami (syfon bezkolizyjny). [3]

Ograniczenia dowodowe i modelowe

1. Założenie modeli komór i barek: Podane wymiary komory A (38,0 × 4,0 m) oraz komory B (71,5 × 12,0 m) są schematem dydaktycznym do demonstracji zjawiska skrajni i kolizji, a nie urzędowym obmiarem archiwalnym konkretnej śluzy.

2. Dydaktyczny model przepustowości: Zestawienie rejsów opiera się na uproszczonym założeniu arytmetycznym pełnej ładowności jednostek (100 t vs 500 t), ilustrującym zjawisko przeciążenia dawnej trasy w latach 20. XX w. opisywane przez Muzeum Ziemi Kozielskiej [3].

3. Dostępność terenowa: Informacje o dostępności dotyczą wyłącznie legalnych, ogólnodostępnych przestrzeni publicznych. Obiekty hydrotechniczne i portowe są objęte nadzorem — zabrania się wkraczania na tory, tereny zamknięte oraz konstrukcje hydrotechniczne poza wyznaczonymi ścieżkami.

Bibliografia źródłowa

[1] Muzeum w Gliwicach: wstęp do „Dziejów Kanału Kłodnickiego i Gliwickiego” — nowa konstrukcja, zmiana końca kanału w Łabędach, dawny port i rozwój miasta.

[2] Muzeum w Gliwicach: monografia Przemysława Nadolskiego — początki kanału oraz przewóz węgla z kopalń Luiza i Król.

[3] Muzeum Ziemi Kozielskiej: Kanał Gliwicki — parametry techniczne (40,6 km, 6 śluz, 43,6 m spadku), przeciążenie starej drogi w latach 20. XX w. oraz syfon Kłodnicy.