Żaden gram nie znika w próżni. Śledź wędrówkę materii od worka na wadze dziesiętnej w Ciechanowcu, przez odrzut i przemiał, aż po dodaną do dzieży wodę i parę uchodzącą z pieca chlebowego.
Ustaw parametry lub wybierz gotowy wzorzec doświadczalny:
W powszechnym wyobrażeniu „worek 50 kg ziarna zamienia się w 50 kg chleba”. W rzeczywistości przemiał i wypiek to ciąg fizycznych ubytków i zasileń:
Z 50,0 kg worka brutto mąki otrzymujemy tylko 33,6 kg (bo 1,0 kg to tara, 1,0 kg to odrzut czyszczenia, 13,4 kg to otręby, a 1,0 kg to ubytek młyński).
Jednak upieczonego chleba uzyskujemy 49,6 kg — czyli aż o 16,0 kg więcej niż samej mąki! Dzieje się tak, ponieważ do dzieży dolano 21,8 kg wody i 1,0 kg zaczynu/soli, z czego piec odparował 6,8 kg pary wodnej.
| Strumień materii | Frakcja | Masa |
|---|---|---|
| Gotowy bochenek | Spożywcza | 49,6 kg |
| Otręby i łuski | Paszowa | 13,4 kg |
| Odparowana woda (usus) | Atmosfera | 6,8 kg |
| Odrzut czyszczenia | Odpady/pasza | 1,0 kg |
| Ubytek młyński (pył) | Rozproszenie | 1,0 kg |
| Tara worka jutowego | Opakowanie | 1,0 kg |
| Suma wszystkich wyjść | 72,8 kg | |
| Suma wejść (ziarno + woda + zaczyn) | 72,8 kg | |
Każdy etap bilansu odnosi się do konkretnych urządzeń zachowanych w Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu. Wybierz etap, aby zobaczyć, gdzie kończy się muzealny fakt, a gdzie zaczyna dydaktyczne założenie:
Muzeum w Ciechanowcu eksponuje dawne miary nasypowe (korce, garnce, ćwierci) oraz wagi dziesiętne. Historyczna masa worka wymagała bezpośredniego odczytu konkretnego przyrządu, a gęstość usypowa ziarna zależała od wilgotności i zanieczyszczeń.
Eksponat: Wagi i miary nasypowe w ekspozycji Ciechanowca