W Maleńcu rzeka była częścią fabryki. Jej energia przechodziła przez koła, wały i przekładnie, zanim trafiała do maszyn. Prześledź dwie drogi napędu i sprawdź, dlaczego samo koło nie wystarczało, by powstała blacha lub gwóźdź.
Wybierz drogę produkcyjną, uruchom demonstrację ruchu i przeanalizuj kolejne ogniwa przekazywania energii.
Stawidła i zasuwy sterują ilością wody spiętrzonej w Czarnej Koneckiej. Dla koła Marianna muzeum opisuje piętrzenie w południowym korycie oraz sterowanie zasuwą.
Jaką rolę pełni ten element w łańcuchu fabrycznym?
Porównaj drogę energii od Czarnej Koneckiej do wyrobu gotowego. Zwróć uwagę, jak to samo źródło wody służyło dwóm różnym procesom obróbki.
| Parametr układu | Linia Blachy (Hala walcowni) | Linia Gwoździ (Hala gwoździarni) |
|---|---|---|
| Koryto zasilające | Koryto południowe | Koryto północne i wewnętrzne |
| Koło wodne | Koło „Marianna” o średnicy 6 metrów | Mniejsze koło „Franciszek” |
| Układ transmisji | Drewniany wał i żeliwne przekładnie zębate z 1837 roku | Wał transmisyjny o długości 32 metrów biegnący przez halę |
| Zabezpieczenie mechaniczne | Odcięcie dopływu zasuwą | Drewniane zęby współpracującego koła pełniące rolę bezpiecznika |
| Maszyny robocze | Walcarka duo nienawrotna z 1843 roku | Zachowane gwoździarki, nożyce i prasy |
| Zadanie technologiczne | Walcowanie rozgrzanego metalu w arkusze blachy | Mechaniczny wyrób gwoździ |
Podczas wizyty na ekspozycji w Maleńcu urządzenia można oglądać z bliska. Sprawdź poniższe punkty w terenie, zaznacz potwierdzone elementy i zanotuj własne spostrzeżenia. Dane wpisane w formularzu pozostają wyłącznie w pamięci Twojej przeglądarki.
Zakład działał od 1784 do 1967 roku. Ochroną zabytkową objęto zarówno budynki i wyposażenie, jak i dawny układ hydroenergetyczny. To ważna wskazówka: opowieść o przemyśle nie kończy się przy ścianie hali. Woda, jej doprowadzenie i miejsce pracy tworzą jeden zintegrowany system. [1]
Muzealna ścieżka prowadzi obok dużego koła „Marianna” do walcowni, a następnie przy małym kole „Franciszek” do gwoździarni. Wśród zachowanych urządzeń wymienia walcarkę, gwoździarki, prasy, nożyce i dmuchawy. Patrząc na ekspozycję, szukaj połączeń między elementami: którędy ruch trafiał od źródła napędu do stanowiska pracy? [2]
Uruchomienie kół muzeum uzależnia od warunków hydrologicznych i technicznych. Mechanizm można zrozumieć również wtedy, gdy stoi: prześledź wejście energii, jej przekazanie i pracę na końcu układu. Prezentowany powyżej schemat pokazuje relacje funkcjonalne, a nie rozmieszczenie obiektów ani rzeczywistą prędkość urządzeń. [2]