Arkusz A: Przykładowy szkic dawny
JEDNOSTKI [j.]Współrzędne lokalne szkicu A: Punkty P1–P6 zdefiniowane w umownej siatce demonstracyjnej. Rękopisy historyczne cechuje brak jednolitej skali i nieliniowe skurcze papieru.
Puszcza Kampinoska / granice zapisane na papierze
Stół georeferencji:
jak dawny szkic spotyka osnowę odniesienia
Plan granicy wsi Głusk z 1789 roku jest świadectwem archiwalnym, a nie gotowym wektorem GIS. W terenie łatwo uznać rów lub linię drzew za dawną granicę, lecz bez znajomości błędu dopasowania (reszt) taka identyfikacja jest bezpodstawna.
Model dydaktyczny: Arkusz A i Arkusz B
Porównanie szkicu dawnego i siatki odniesienia w jednostkach umownych [j.]
Arkusz B: Siatka odniesienia (układ współrzędnych wzorcowych)
SIATKA [j.]Czerwone pasmo rozrzutu reszt: Wizualizacja bufora błędu resztowego ($RMSE \times 1.25$ [j.]). Reprezentuje miarę rozbieżności matematycznej dopasowania, a nie prawny pas graniczny.
Rejestr punktów osnowy (GCP) Zaznacz min. 3 punkty
Metryka wybranego punktu osnowy SZCZEGÓŁY
Kliknij dowolny punkt (P1–P6) na planie, aby sprawdzić jego współrzędne i wektor resztowy.
Protokół obliczeniowy
SPÓJNY ROZKŁAD RESZT
Karta dopasowania osnowy w modelu dydaktycznym
Na podstawie wybranego układu punktów osnowy obliczono parametry transformacji Helmerta 2D w jednostkach umownych.
Generowanie protokołu...
* Zastrzeżenie metodyczne: Obliczone wartości reszt (RMSE) stanowią miarę wewnętrznej spójności osnowy w modelu demonstracyjnym. Nie określają prawnego przebiegu granic majątkowych ani współczesnych działek.
Autentyczne świadectwa źródłowe
Czytelnia źródeł: trzy historyczne świadectwa
AGAD / Zbiór kartograficzny / 131-15
PLAN GRANICY
Głusk, 1789
Archiwum Główne Akt Dawnych przechowuje plan granicy wsi Głusk datowany na 1789 rok. Przewodnik KPN przypomina, że wieś pozostawała własnością polskich monarchów do końca XVIII wieku.
Granica konkretnej wsi
Plan jest punktem wyjścia do badania granicy Głuska. Zacznij od tytułu, daty i nazw terenu. Samo istnienie kreski na planie nie dowodzi, że dziś biegnie tam droga, rów albo granica lasu.
Relacja do stołu georeferencji: Ten dokument stanowi historyczną inspirację powyższego modelu. Badanie jego skali pokazuje, że rzekome znaki graniczne wymagają kontroli błędu średniego reszt.
Od dokumentu do obserwacji
Trzy ślady, trzy różne pytania
W krajobrazie łatwo uznać każdą prostą linię za dawną granicę. To dopiero hipoteza. Ślad staje się argumentem, gdy da się powiązać go z konkretnym dokumentem i wyjaśnić, skąd bierze się zgodność.
- Nazwa. Zapisz jej dawną pisownię. Podobnie brzmiące miejscowości nie wystarczą do identyfikacji miejsca. Sprawdź sąsiadów i kontekst całego arkusza.
- Linia. Odczytaj, co rozdziela: własność, jednostki zarządu czy rodzaje terenu. Tego nie da się ustalić samą barwą kreski. Potrzebne są legenda i opis.
- Zmiana użytkowania. Pole, łąka i las mogą zajmować kolejno to samo miejsce. Dzisiejszy skraj drzew nie musi więc odtwarzać granicy z XVIII wieku.
Przy porównaniu z dzisiejszym terenem najpierw trzeba dopasować skan do współczesnej mapy i ocenić błąd tego dopasowania. Dopiero potem warto wybierać punkty obserwacji. W tej czytelni żaden rów ani droga nie otrzymuje statusu potwierdzonej granicy.
Fot. Aga Viburno / Wikimedia Commons / CC BY-SA 3.0. Bez kadrowania.
Do źródeł
KPN: „Patrząc w przeszłość”, przewodnik po wystawie, 2025. S. 3: Głusk i mapa Kramma; s. 9: plan błot z 1821 roku. Numery stron odnoszą się do numeracji drukowanej.
AGAD: inwentarz Zbioru kartograficznego. Wpis 131-15 niezależnie potwierdza tytuł i datę planu Głuska.
Ograniczenia dowodowe: Współrzędne na stole georeferencji stanowią znormalizowany model geometryczny w jednostkach umownych [j.]. Nie rekonstruują rzeczywistych działek geodezyjnych ani współczesnych współrzędnych GPS.
Mini-projekt czytania źródeł i georeferencji historycznej. Pełny przewodnik terenowy wymaga skanów wysokiej rozdzielczości, licencji archiwalnych i autoryzowanych badań geodezyjnych.